Fractal

Η απεικόνιση των Εβραίων στην εφημερίδα «Μακεδονία» την περίοδο 1945 – 1948 [Μέρος Ζ΄]

Του Μίνωα-Αθανάσιου Καρυωτάκη //

 

[Πτυχιακή εργασία που εκπονήθηκε στο Τμήμα Δημοσιογραφίας & Μ.Μ.Ε. του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης // Επιβλέπων καθηγητής: Δημήτρης Λυβάνιος]

 

Διαβάστε το Α΄ Μέρος >>  //  Διαβάστε το Β΄ Μέρος >>  // Διαβάστε το Γ΄ Μέρος >>   //  

Διαβάστε το Δ΄ Μέρος >>   //  Διαβάστε το Ε΄ Μέρος >>   //  Διαβάστε το ΣΤ΄ Μέρος >>   //

 

evraioi_thess

 

Συμπεράσματα

 

Τα άρθρα της «Μακεδονίας», που εξετάστηκαν στην παρούσα εργασία, φανερώνουν το γεγονός ότι η εφημερίδα παύει πλέον να έχει αντισημιτικό χαρακτήρα. Αντιθέτως, προσπαθεί να υποστηρίξει τους Έλληνες Εβραίους και να ευαισθητοποιήσει το κοινό μέσω των διαφόρων δημοσιευμάτων και σχολίων που κάνει κατά καιρούς. Ορισμένα απ’ αυτά μάλιστα είναι ιδιαιτέρως επικριτικά ως προς τις αρμόδιες αρχές και τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης[1] και προβάλλουν με έντονο τρόπο τα βασανιστήρια που υπέστησαν κατά τα κατοχικά χρόνια. Αυτή η μετάβαση μπορεί να οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο γεγονός ότι μετά την απελευθέρωση της πόλης ο Ιωάννης Βελλίδης μαζί με τον Γιάννη Ιωαννίδη αποφάσισαν να αναδιαρθρώσουν την εφημερίδα, στήνοντάς την σχεδόν από την αρχή με νέους συντάκτες και εξοπλισμό, καθώς «έπρεπε να αποκατασταθούν οι ζημίες στο κτίριό της, που το χρησιμοποιούσαν οι Γερμανοί κατακτητές, να τεθούν χωρίς βιασύνη οι σωστές βάσεις για την οργάνωσή της, να στελεχωθεί σωστά, να εξασφαλιστούν κάποια νέα κεφάλαια»[2].

Η υποστήριξη της εφημερίδας παρατηρείται και στο ζήτημα των περιουσιών, που συχνά επικρίνει την πολιτεία για την αδυναμία της να επιστρέψει τις ακίνητες περιουσίες στους νόμιμους ιδιοκτήτες της. Ωστόσο, παρά την επιθετική αρθογραφία της[3] θα υπάρξουν και φορές που θα σταθεί στο πλευρό των μεσεγγυούχων[4]. Επιπλέον, φροντίζει να κυκλοφορούν τακτικά ειδήσεις για τους εγκληματίες πολέμου – δοσίλογους που συλλαμβάνονται, τονίζοντας μερικές φορές με έντονα φορτισμένες λέξεις τις αντιεβραϊκές τους πράξεις[5] και κοινοποιώντας εξίσου συχνά τις ανακοινώσεις των εβραϊκών κοινοτήτων, κυρίως της ΙΚΘ, οι οποίες σε δύο περιπτώσεις αναδεικνύουν τη διάχυση αντισημιτικών ειδήσεων από τις εφημερίδες «Πρωϊνή Ώρα» και «Το Φως»[6]. Ωστόσο, η εφημερίδα δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από την έντονη πόλωση της πολιτικής σκηνής της περιόδου και στρέφεται κατά των κομμουνιστικών Εβραίων, αλλά αυτή η ιδεολογική επίθεση εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο του αντικομουνισμού που διακατέχει την εφημερίδα «Μακεδονία»[7] και ιδεολογική ταύτιση του τύπου με συγκεκριμένες παρατάξεις κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου[8].

Εν κατακλείδι, η «Μακεδονία» από το 1945 – 1948 αφήνει πίσω της το αντισημιτικό της παρελθόν και προσπαθεί να υποστηρίξει τους Έλληνες Εβραίους, παρουσιάζοντάς τους ως πολίτες της Θεσσαλονίκης και κατ’ επέκταση της Ελλάδας.

 

Παράρτημα

 

Χρονογράφημα της εφημερίδας «Μακεδονία» για τον Χαΐμ Ναχμίας (8/08/1948)

 

«Τον Μάρτιον του έτους 1918 μεταξύ των νεοσυλλέκτων της κλάσεως αυτής που εστάλησαν από το Στρατολογικόν Γραφείον εις το στρατόπεδον Λ. Εμπειρίκου της Τούμπας εις ένα λόχον πεζικού ήτο και ο Εβραίος Χαΐμ Ναχμίας

Ήτο από αυτούς που δεν μπόρεσαν να ξεφύγουν την στράτευσιν με καμμίαν διπλήν εγγραφήν εις τα μητρώα των αρρένων του Δήμου, που τότε η μηχανή αυτή ήτο εις την ημερησίαν διάταξιν. Έτσι ο Χαϊμίκος ο τενεκεντζής που είχε ένα μικρό κατάστημα πίσω στα Λαδάδικα ωδηγήθηκε ένα πρωΐ υπό συνοδείαν στα παραπήγματα της Τούμπας και σε μία ώρα ήτο ντυμένος στο χακί.

Μόλις ντύθηκε τον κατέλαβε μια απελπισία απερίγραπτη. Κάθησε σε μία άκρη έξω από τον θάλαμο και μονολογούσε: «Γιό βα μουρίρ, Γιο βα μουρίρ» ήγουν εγώ θα πεθάνω, εγώ θα πεθάνω. Δεν είχε όρεξι, ούτε να φάη, ούτε να κοιμηθή. Όταν ήκουε τη σάλπιγγα να σημάνη πότε πρόσκλησι λοχιών της υπηρεσίας, πότε συσσίτιον, πετάγονταν σαν σκαντζόχοιρος όρθιος και με αγωνίαν ρωτούσε τους άλλους στρατιώτας: «Τί είνεζ αυτό; Τα μούζ πηγαίνει στου μετώπους;»

Το πολεμικό μέτωπο, που καθημερινώς εστέλλοντο ενισχύσεις από τα επίπεδα της Τούμπας τον έκοβε τα ήπατα.

Ως τόσο την επομένην ένας λοχίας πήρε μια διμοιρία νεοσυλλέκτων μεταξύ των οποίων ήτο και ο Ναχμίας τους έβαλε στη γραμμή και με το ένα – δύο τους ωδήγησε επάνω εις το ευρύ πεδίον ασκήσεων και τους ήρχισε τα πρώτα γυμνάσια.

Τους έμαθε τη στάσι της προσοχής, την ανάπαυσιν, το κλείνατε επί δεξιά, επ’ αριστερά, την μεταβολήν και έπειτα τους άρχισε λίγη σουηδική γυμναστική.

Πρότασις των χειρών και ανάτασις των χειρών εις δύο χρόνους. Τους έδειξε την άσκησιν και έπειτα τους διέταξε να κάμουν κι αυτοί το ίδιο. Το έκαμαν μίαν φοράν χωρίς παλμόν και ο λοχίας διέταξε το αυτό. Τότε ο Χαΐμ στάθηκε και προσβλέπων με ανησυχίαν τον λοχίαν του είπε: Αντιό (προς Θεού) κυρ λοφία δύο χρόνια θα κάνη ιγώ ετσ; και έκαμε την πρότασιν και την ανάτασιν.

Όλοι σκάσανε στα γέλια με την παρατήρησιν του Εβραίου στρατιώτου.

Έπειτα από ένα μήνα ο λόχος με τον Εβράιον στρατιώτην Χαΐμ Ναχμίας είχανε μάθει την οπλασκίαν και ήρχισαν γυμνάσια ρίψεως χειροβομβίδων.

Το πράγμα ήτο επικίνδυνον. Εάν ο στρατιώτης δεν έρριπτεν εγκαίρως την χειροβομβίδα μετά την αφαίρεσιν του κρίκου πυροδοτήσεως, η χειροβομβίς μπορούσε να εκραγή στο χέρι του. Ο Χαΐμ το πρόσεξε αυτό το πράγμα και επειδή συνέβη προ καιρού και ένα δυστύχημα με ένα στρατιώτην και το έμαθαν όλοι οι οπλίται του στρατοπέδου, ο Χαϊμίκος δεν ήθελε με κανένα τρόπο να ρίξη χειροβομβίδα.

Τί, έλεγε, να παίρνη φουτιά του μπόμπα και να παγιένω στου μπενταχιέ; (στον άδην). Έτσι, έπειτα από σκέψιν πολύν, σαν έξυπνος Εβραίος που ήτο, βρήκε τη λύσι του προβλήματος που τον απασχολούσε μέρες και όταν ήλθε η σειρά του να ρίξη την χειροβομβίδα είπε παρακλητικά στον ανθυπολοχαγόν:

«Συ παρακαλώ πολύ κύρ ανθυπογέ να ρίχνω μία πέτρα κι’ είνι του ίδιου πράμα». Ο λοχαγός με τους αξιωματικούς που παρακολουθούν τα γυμνάσια έμειναν… κόκκαλο.

Εννοείται ότι κατόπιν τούτου, ο λοχαγός έδιωξε αμέσως από τον λόχον του τον Εβραίον στρατιώτην Χαΐμ Ναχμίας και τον έστειλε στα μεταγωγικά, διότι δεν είχε κανένα σκοπό να κάνη μάχη με… πέτρες».

Ο ΠΑΛΑΙΟΣ ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ


Χρονογράφημα της εφημερίδας «Μακεδονία» για τον Γιουδά Λεβή (17/08/1948)

 

«Όπως είπομεν και εις πρηγούμενόν μας χρονογράφημα, τον Μάϊον του 1918 το «Στρατόπεδον Λ. Εμπειρίκου» της Τούμπας εγέμισε από νεοσυλλέκτους, και τούτο διότι η κλάσις αυτή ήτο μία από τας αποδοτικωτέρας που ξεπερνούσε εις αριθμόν καταταγέντων όλας τας προηγουμένας.

Επόμενον λοιπόν ήτο να πλαισιώνεται και από Εβραίους, από αυτούς που δεν θα κατάφερναν να πάρουν αναβολήν… λόγω σπουδών και να εμπορεύωνται στην Ευρώπη.

Έτσι ντύθηκε και ο Εβραίος Γιουδά Λεβή, ο μανάβης από τον συνοικισμόν Ρεζή Βαρδάρ, και γυρνούσε στο απέραντον στρατόπεδον σαν ζαλισμένη… κόττα.

Επειδή στα γυμνάσια δεν τα κατάφερνε με το «επ’ ώμου άρμ» και το «προτείνατε άρμ», οι υπαξιωματικοί τον τάραζαν στις αγγαρείες, μια που δεν ήτο για ντουφέκι, έτσι για να μην τρώη χαράμι την κουραμάνα. Αυτός πάλι, μια που γλύτωσε από το τουφέκι που θα τον συνώδευε μια μέρα στο μέτωπο, ήτο προθυμότατος για τις αγγαρείες. Έτσι ο επιλοχίας του λόχου τον ώριμε μόνιμον καθαριστήν των… αποχωρητηρίων, που κρατούσαν μια γραμμή είκοσι μέτρων.

Κάθε μέρα λοιπόν ο Γιουδά Λεβή με το πρωϊνόν προσκλητήριον έδιδε το παρόν, έπειτα πήγαινε στο… πόστο του, στα αποχωρητήρια, έπαιρνε δύο γκαζοτενεκέδες και πήγαινε στο ρεύμα όπου έτρεχαν κάτι νερά του Χορτιάτη, κουβαλούσε το νερό με κάτι άλλα σύνεργα έπλενε τα αποχωρητήρια.

Μ’ αυτή όμως τη δουλειά είχε γίνει σαν λέτσος και βρωμούσε από μακρυά.

Αυτός όμως ήτο ευχαριστημένος και, όπως έλεγε, στους φίλους του Εβραίους όταν το απόγευμα κατέβαινε στην πόλι, ότι πενρούσε… ζάχαρι, επειδή ο επιλοχίας τον… αγαπήζι πολύ, τον τράβηξε από τα γυμνάσια.

Όλοι οι στρατιώται τον ήξεραν ως «Λεβή διοικητήν των… απόπατων», διότι από αυτόν περνούσαν κάθε μέρα.

Ένα πρωί ο επιλοχίας του λόχου τιμώρησε δύο στρατιώτας και τους επέβαλε να πλύνουν τον λέβητα του λόχου, το καζάνι δηλαδή, που η τιμωρία αυτή ήτο στην ημερησίαν διάταξιν, και τους είπε φωναχτά:

-Θα πάτε να πάρτε τον… Λέβην, (αντί το λέβητα), να τον πάτε στο ρεύμα και να τον πλύνετε καλά – καλά, να τον κάνετε γυαλί και να μου τον φέρτε να τον ιδώ.

-Μάλιστα κύριε επιλοχία, είπαν οι δύο στρατιώται.

Και αφού εχαιρέτησαν έκαναν κανονική μεταβολή και τράβηξαν για τα αποχωρητήρια. Εκεί μόλις αντίκρυσαν τον Εβραίον Λεβή, του είπεν ο ένας:

-Άϊντε ρε Λεβή, διαταγήτου κυρίου επιλοχία να σε πάμε στο ρεύμα να σε πλύνουμε.

-Κακομοίρη γέμισες ψείρες και βρωμοκοπάς, του είπεν ο άλλος.

-Τι είπας παρακαλώ; Ρώτησε ο Λεβή με τη σκούπα στο χέρι.

Τότε και οι δυο μαζί του φώναξαν:

-Ο επιλοχίας είπε να σε πάμε στο ρεύμα να σε πλύνουμε και να σε κάνουμε γυαλί, γιατί βρωμοκοπάς.

-Καλά, παιδί μου, άμα κάνει πολύ κρύο εκεί θα αρρωστίζω.

-Βρε άϊντε τσαφούτη, που θα κρυώσης, άϊντε πάρε το σαπούνι και ένα πανί να τελειώνουμε, του είπεν ο ζόρικος, και πρόσθεσε διαμαρτυρόμενος:

-Άκου εκεί ρε δουλειά, να πλένουμε ένα τσαφούτη, χαμαμτζήδες γενήκαμε;

Τώρα ο Λεβή επείσθη ότι επρόκειτο περί διαταγής, μια πού οι συνάδελφοί του διεμαρτύροντο, πήρε από τα σύνεργά του ένα κομμάτι σαπούνι και ένα πανί και ετέθη… εις την διάθεσίν των, διαμαρτυρόμενος κι’ αυτός εβραϊστί:

-Πούρ λά λέη ντέ μουσιόν κέ φέτσο ες έστο, ήτοι δι’ όνομα του Μωϋσή τι δουλειά είνε αυτή.

Έτσι τον πήγαν στο ρεύμα και αφού ξεντύθηκε τον βάλανε και ξάπλωσε τσίτσιδο στο χώμα πλάϊ στο ρευματάκι κι ήρχισαν να τον πλένουν. Ο ένας έπιασε το κεφάλι και ο άλλος την πλάτη και δόστου του χύνανε κρύα νερά και τον τρίβανε με το σαπούνι και το πανί. Σε δύο λεπτά ο Λεβή ήρχισε να τουρτουρίζη δυνατά, τα δόντια του να κτυπούν σαν… πολυβόλα και το χρώμα του σώματός του να γίνεται… μπλε!

-Άιντε  συ παρακαλώ, φτάνει, να πετάνω, κρυώνω πολύ παιδιά.

-Σκάσε ρε, ο επιλοχίας είπε να σε κάνουμε γυαλί, του είπεν ο ζόρικος.

Σε δέκα λεπτά, αντί να γίνη γυαλί, οι στρατιώται είδαν κατάπληκτοι ότι έγινε… μπλε μαρέν και έτρεμε όλο το σώμα του περίεργα, ενώ ο Λεβή από κάτω φώναζε:

-Αντίο, αντίο, μάδε μίο, ήτοι προς Θεού, μητέρα μου.

Τον λυπήθηκαν, τον έντυσαν γρήγορα και όλοι μαζί πήγαν στον επιλοχίαν και του ανέφεραν ότι τον έπλυναν καλά, ενώ ο Λεβή με το μπλε χρώμα στο πρόσωπο τουρτούριζε.

-Να τον φέρτε εδώ να τον δω.

-Νάτος, είπεν ο ζόρικος, και έδειξε τον στρατιώτην Λεβή, που τον είχανε στη μέση και έτρεμε από το κρυολόγημα που άρπαξε.

-Τι έκανε λέει; είπεν ο επιλοχίας, το στρατιώτη το Λεβή πήρατε και και τον πλύνατε στο ρεύμα;

-Έτσι δεν μας είπες, κύριε επιλοχία; είπαν και οι δύο.

-Βρε το καζάνι του λόχου που λέγεται λεβής σας είπα.

Τότε έσπασε στα παράπονα ο Λεβή και αποτεινόμενος στον ζόρικον του είπε κλαψιάρικα:

-Α μπρε χαδρόζο (μαγκούφη) φίζιο δού νπονκέρο (παιδί ενός γουρουνιού) τι μου έκανις εσύ να πετάνω από το κρύο κι να κλαίη του υναίκα του δικό μου.

Έπειτα από αυτό, χρειάστηκε να τον στείλη ο επιλοχίας στο αναρρωτήριον, όπου οι νοσοκόμοι τον έτριψαν με άφθονο οινόπνευμα για να συνέλθη».

Ο ΠΑΛΑΙΟΣ ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ

 

 

Βιβλιογραφία

 

Αμπατζοπούλου Φραγκίσκη, Το ολοκαύτωμα στις μαρτυρίες των Ελλήνων Εβραίων, (εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1993).

Αμπατζοπούλου  Φραγκίσκη, Ο Αλλος εν διωγμώ: η εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία : ζητήματα ιστορίας και μυθοπλασίας, (εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 1998).

Αναστασιάδης  Γιώργος, Η Θεσσαλονίκη των εφημερίδων, (εκδόσεις Έκφραση, Θεσσαλονίκη 1994).

Αποστολάτος Γεράσιμος Κ., «Παλαιά Εβραϊκά τυπογραφεία στην Ελλάδα», Χρονικά (Όργανο του Κεντρικού Ισραηλίτικου Συμβουλίου της Ελλάδος), Αρ. Φύλλου 173, (Μάιος – Ιούνιος 2002).

Βερέμης Θάνος και  Κωνσταντοπούλου Φωτεινή, Οι Έλληνες Εβραίοι: Στοιχεία της ιστορίας τους μέσα από διπλωματικά και ιστορικά έγγραφα του Υπουργείου Εξωτερικών, (εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα 2000).

Γούναρης Βασίλης Κ., Εγνωσμένων κοινωνικών φρονημάτων. Κοινωνικές και άλλες όψεις του αντικομμουνισμού στη Μακεδονία του εμφυλίου πολέμου, (εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2005).

Δορδανάς Στράτος Ν., «Εξόντωση και λεηλασία: Η Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Περιουσιών (ΥΔΙΠ)», Το Ολοκαύτωμα στα Βαλκάνια, (εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2011).

Ιλιτζάκ Σουκρού και Αγγελοπούλου Μαρίνα, Έλληνες και Εβραίοι εργάτες στη Θεσσαλονίκη των Νεότουρκων, (Εκδόσεις Ισνάφη, Ιωάννινα 2004).

Καβάλα Μαρία, Η Θεσσαλονίκη στη γερμανική κατοχή (1941 – 1944): Κοινωνία, Οικονομία, Διωγμός Εβραίων, (Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 2009).

Κανδυλάκης Μανώλης, «Ο Περίοδος της Τουρκοκρατίας», Επτά Ημέρες, (Η Καθημερινή, Αθήνα 1995).

Κανδυλάκης Μανώλης, Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης: Α΄ Τουρκοκρατία, (University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000).

Κανδυλάκης Μανώλης, Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης: Β΄ 1912 – 1923, (University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000).

Κανδυλάκης Μανώλης, Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης: Γ΄ 1923 – 1941, (University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2008).

Κανδυλάκης Μανώλης, Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης: Από τον πόλεμο στη δικτατορία, Δ΄ 1941-1967, (University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2008).

Κανδυλάκης Μανώλης, «Συνοπτικά Στοιχεία για τις Σημαντικότερες Ελληνικές Εφημερίδες», Θεσσαλονίκη 1912-2012: Μεγάλα Γεγονότα στον Καθρέφτη του Τύπου, (Μορφωτικό Ίδρυμα ΕΣΗΕΜ – Θ, Θεσσαλονίκη 2012).

Καραδήμου Γερόλυμπου Αλέκα, “«Ο Ερμής» του Σ. Γκαρπολά ”, Επτά Ημέρες, (Η Καθημερινή, Αθήνα 1995).

Καραδήμου Γερόλυμπου Αλέκα, Η Θεσσαλονίκη, πριν και μετά από τον Eρνέστ Eμπράρ, (Θεσσαλονίκη 2007).

Κολλιόπουλος Ιωάννης Σ., Ιστορία της Ελλάδος από το 1800, (εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2002).

Μαργαρίτης Γιώργος, Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες, (εκδόσεις Βιβλιόραμα, Αθήνα 2005).

Μαρκέτος Σπύρος, «H ενσωμάτωση της σεφαραδικής Θεσσαλονίκης στην Eλλάδα: το πλαίσιο, 1912-1914», Πρακτικά του διήμερου του Iδρύματος Πολιτισμού και Παιδείας για τον ελληνικό εβραϊσμό, Aθήνα 3-4 Aπριλίου 1998, (Εκδόσεις του Iδρύματος Πολιτισμού και Παιδείας της Σχολής Mωραΐτη, Αθήνα 1999).

Μαυρογορδάτος  Γ. Θ., «Οι εθνικές μειονότητες», Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, τόμος Β2 (εκδόσεις Βιβλιόραµα, Αθήνα 2003).

Δρ. Ι. Α. Ματαράσσο, …Κι’ όμως όλοι τους δεν πέθαναν…, Η καταστροφή των Ελληνοεβραίων της Θεσσαλονίκης κατά την Γερμανικήν Κατοχήν, (Αθήνα 1948).

Μόλχο Ρένα, «Η Εβραϊκή παρουσία στη Θεσσαλονίκη», Ο παρατηρητής, (τεύχος 25 – 26, Θεσσαλονίκη 1994).

Μόλχο Ρένα, «Εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και επαγγελματική δραστηριότητα των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη την αρχή του αιώνα», Θεσσαλονίκη: Επάγγελμα, παραγωγή – εμπόριο, κοινωνική ζωή, 18ος – 20ος  αιώνας, (Μελέτες Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1997).

Μόλχο Ρένα, Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης 1856-1919,  (εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2006).

Μόλχο Ρένα, Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων, (εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2015).

Ναρ Αλμπέρτος, «Ο εβραϊκός Τύπος», Επτά Ημέρες, (Η Καθημερινή, Αθήνα 1995).

Μπενβενίστε Ρίκα, Αυτοί που επέζησαν: Αντίσταση, εκτόπιση, επιστροφή. Θεσσαλονικείς Εβραίοι στη δεκαετία του 1940, (εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2014).

Ρηγόπουλος Δημήτρης, «Η σωτήρια αγρυπνία του ραββίνου της Αθήνας Ελιάου Μπαρζιλάι», Χρονικά (Όργανο του Κεντρικού Ισραηλίτικου Συμβουλίου της Ελλάδος), Αρ. Φύλλου 244, (Ιανουάριος – Δεκέμβριος 2015).

Σαλτιέλ Λέον, «Προσπάθειες Διάσωσης Εβραιόπαιδων Θεσσαλονίκης κατά την Κατοχή: Ένα άγνωστο κύκλωμα παράνομων υιοθεσιών», Χρονικά (Όργανο του Κεντρικού Ισραηλίτικου Συμβουλίου της Ελλάδος), Αρ. Φύλλου 244, (Ιανουάριος – Δεκέμβριος 2015).

Σιμπή Ιακώβ και Λάμψα Καρίνα, Η ζωή απ’ την αρχή: Η μετανάστευση των Ελλήνων Εβραίων στην Παλαιστίνη (1945-1948), (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2010).

Σιμπή Ιακώβ και Λάμψα Καρίνα, Η Διάσωση: Η σιωπή του κόσμου, η αντίσταση στα γκέτο και τα στρατόπεδα, οι Έλληνες Εβραίοι στα χρόνια της Κατοχής, (εκδόσεις Καπόν, Αθήνα 2012).

Τυροβούζης Νέστορας, Ο πρώτος ραδιοφωνικός σταθμός στην Ελλάδα, 1928-1947: Η συνέργια του «Ράδιο - Τσιγγιρίδη» με την εφημερίδα «Μακεδονία», (Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης, Τμήμα Ακολούθων Επικοινωνίας, Αθήνα 2004).

Φρεζής Ραφαήλ, «Εβραϊκές τράπεζες και τραπεζίτες της Θεσσαλονίκης», Χρονικά (Όργανο του Κεντρικού Ισραηλίτικου Συμβουλίου της Ελλάδος), Αρ. Φύλλου 173, (Μάιος – Ιούνιος 2002).

Φωτοπούλου Αγγέλα, «Τουρκικές Εφημερίδες», Επτά Ημέρες, (Η Καθημερινή, Αθήνα 1995).

Χατζόπουλος Γιώργος, «Από το «μάρμαρο» στη φωτοσύνθεση», Επτά Ημέρες, (Η Καθημερινή, Αθήνα 1995).

Χαϊδιά Ελένη, «Δωσίλογοι: Από την Κατοχή στην Απελευθέρωση», Μετά τον Πόλεμο. Η ανασυγκρότηση της οικογένειας του έθνους και του κράτους στην Ελλάδα 1943 – 1960, (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004).

Χεκίμογλου Ευάγγελος Α., Θεσσαλονίκη Τουρκοκρατία & Μεσοπόλεμος, (University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1996).

Χεκίμογλου Ευάγγελος Α., «Ο Μαξιμιλιανός Μέρτεν στην παράδοση των Θεσσαλονικέων (1942 – 1959)», Το Ολοκαύτωμα στα Βαλκάνια, (εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2011).

Ψαρράς Δημήτρης, Το μπεστ σέλερ του μίσους, (εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2013).

Bowman Steven, Η Αντίσταση των Εβραίων στην κατοχική Ελλάδα, (Κεντρικό Ισραηλίτικο Συμβούλιο Ελλάδος, Αθήνα 2012).

ÇOBAN Melih, “Ottoman Jews in Salonica: a community at the heart of Ottoman Enlightenment”, Turkish Review of Balkan Studies, (Foundation for Middle East and Balkan Studies, 2007).

Johnson Paul, A History of the Jews, (Harper Perennial, U.S. 1988).

Fleming K. E., Ιστορία των Ελλήνων Εβραίων, (εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα 2009).

Lewcowicz Bea, “«Μετά τον πόλεμο ήμασταν όλοι μαζί»: Αναμνήσεις Εβραίων της μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης”, Μετά τον Πόλεμο. Η ανασυγκρότηση της οικογένειας του έθνους και του κράτους στην Ελλάδα 1943 – 1960, (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004).

Mazower Mark, Στην Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής, (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994).

Mazower Mark, Salonica, City of Ghosts: Christians, Muslims and Jews, 1430-1950, (Alfred A. Knopf, Νέα Υόρκη 2005).

Richarz Monika, “The History of the Jews in Europe during the Nineteenth and Early Twentieth Centuries”.

Rodrigue Aron (Editor), Stein Sarah, Jerusalmi Isaac, A Jewish Voice from Ottoman Salonica – The Ladino Memoir of Sa’adi Besalel a-Levi, (Stanford University Press, California 2012).

Saltiel Leon, “Dehumanizing the Dead: The Destruction of Thessaloniki’s Jewish Cemetery in the Light of New Sources”, (Yad Vashem Studies).

 

Εφημερίδες

«Μακεδονία»: 1945 – 1948

 

Ιστοσελίδες

The Editors of Encyclopædia Britannica, (Προσπελάστηκε στις 2/3/2016), “Don Pacifico Affair”, Encyclopædia Britannica, ανακτήθηκε από http://www.britannica.com/event/Don-Pacifico-affair .

Γκλαρνέτατζης Γιάννης, (Προσπελάστηκε στις 2/3/2016) , «Αφιερώμα 2012: «Έλληνες Εξοντώσατε Εβραίους»: Το πογκρόμ του Κάμπελ (1931)», Alter Thess, ανακτήθηκε από  http://www.alterthess.gr/content/afieroma-2012-ellines-exontosate-evraioys-pogkrom-toy-kampel-1931 .

Γκλαρνέτατζης Γιάννης, (Προσπελάστηκε στις 2/3/2016) , «Αφιέρωμα 2012: Η δίκη για τον εμπρησμό του Κάμπελ (1932)», Alter Thess, ανακτήθηκε από  http://www.alterthess.gr/content/afieroma-2012-i-diki-gia-ton-emprismo-toy-kampel-1932 .

Γκλαρνέτατζης Γιάννης, (Προσπελάστηκε στις 3/3/16) , «Αφιέρωμα 2012: Ίδρυση της εφημερίδας Ερμής (1875)», Alter Thess, ανακτήθηκε από  http://www.alterthess.gr/content/afieroma-2012-idrysi-tis-efimeridas-ermis-1875 .

Συντακτική ομάδα news247, (Προσπελάστηκε στις 14/2/16), «Σε ψηφιακή μορφή ο «δοσιλογικός Τύπος» της Κατοχής: Παραπληροφόρηση, προπαγάνδα και αντισημιτισμός», news247, ανακτήθηκε από http://news247.gr/eidiseis/koinonia/se-pshfiakh-morfh-o-dosilogikos-tupos-ths-katoxhs-paraplhroforhsh-propaganda-kai-antishmitismos.3456395.html .

Roy Arad, (Προσπελάστηκε στις 14/2/16), “New Israeli Film Debunks Myth That Nazis Made Soap From Jews ”, Haaretz.com, ανακτήθηκε από http://www.haaretz.com/jewish/features/.premium-1.527623).

«Οι δίκες της Νυρεμβέργης», (Προσπελάστηκε στις 7/05/2016), Το Ολοκαύτωμα: Τόπος μάθησης, United States Holocaust Memorial Museum, ανακτήθηκε από: https://www.ushmm.org/outreach/el/article.php?ModuleId=10007722 .

_________________________________________

[1] Βλ. σελ 55.

[2] Βλ. σελ 52 – 53.

[3] Βλ. σελ 56.

[4] Βλ. σελ 59.

[5] Βλ. σελ 62.

[6] Βλ. σελ 54 – 55.

[7] Βλ. σελ 53 – 54.

[8] Βλ. σελ 69.

 

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Back to Top